Rola wychowanka
Otóż, jak już zaznaczyliśmy, gdy chodzi o wychowanka, nie ma ostrej granicy między procesami zachodzącymi w obu przypadkach. Z tego też względu nie uważamy sprawy wyłączenia zjawisk samokształceniowych z terenu badań psychologii wychowawczej za niezbędną i słuszną. Mówiąc zatem o wychowaniu, będziemy mieli na myśli raz wychowanie przez innych, a raz samowychowanie. Obok heteroedu-k a c j i będziemy mówili o autoedukacji. Również od niektórych socjologów wychodzi żądanie ograniczenia zakresu rzekomych zjawisk wychowawczych w innym jeszcze kierunku. Tak na przykład wspomniany już autor, Wł. Okiński, przeciwstawia wychowanie "samorzutnemu rozwojowi społecznemu", którego istotę stanowi "mniej lub więcej spontaniczne i swobodne poddawanie się osobnika wpływom środowiska społecznego". W wychowaniu natomiast czynny byłby zawsze "indywidualny wychowawca" \ który urabia wychowanka według pewnego wzoru. Urabianie takie musi być, zdaniem niektórych socjologów, procesem świadomym i celowym.