Wychowanie człowieka

Będziemy mówili o wychowaniu zmierzonym (intencjonalnym) tam, gdzie będzie nam szło o procesy płynące z wyraźnego zamiaru uzyskania wychowawczych efektów. Skoro mówimy o zakresie zjawisk wychowawczych, to jedna jeszcze nasuwa się trudność. Wspominaliśmy już o tym, iż termin "wychowanie" bywa używany w ujęciu szerszym i węższym i że w tym szerszym ujęciu obejmuje on także zjawiska uczenia się, podczas gdy w jednym z ujęć węższych bywa on ograniczany do procesów urabiających sferę uczuciowo-wolową. Nasuwa się pytanie, czy użycie słowa "wychowanie" w tym najszerszym ujęciu nie ma jedynie konwencjonalnego charakteru i czy, gdy idzie o samą istotą rzeczy, nie mamy tu do czynienia z dwoma rodzajami zjawisk odmiennej zupełnie natury. Z rzeczowego punktu widzenia takie używanie terminu wychowanie byłoby zatem nieusprawiedliwione. Nauka o jednym i drugim nie byłaby właściwie jedną nauką, a tylko zlepkiem dwóch dyscyplin. Toteż niektórzy autorzy wyłączają zagadnienia uczenia się z zakresu psychologii wychowawczej, uważając, że - jeżeli chodzi o ich psychiczną strukturę - są one raczej działem psychologii ogólnej.