Zjawiska wychowawcze
Są istotnie zjawiskami wychowawczymi i czy analizując wszystko to, co ktokolwiek uważa za zjawisko wychowawcze, nie wykraczamy poza właściwy teren wychowania? Wątpliwości te musimy teraz rozpatrzyć. Z jedną sprawą spotkaliśmy się już poprzednio, omawiając stosunek psychologii pedagogicznej do socjologii wychowania. Widząc w wychowaniu zjawisko społeczne związane z oddziaływaniem człowieka na człowieka, niektórzy socjologowie wyłączają z zakresu zjawisk wychowawczych samokształcenie, dla którego takie oddziaływanie nie jest czymś istotnym. Na tym stanowisku samowychowanie jest właściwie pojęciem sprzecznym. Tak np. Wł. Okiński twierdzi, iż "w wychowaniu musi zawsze być czynny wychowawca oddziaływający na wychowanka"'. Z psychologicznego punktu widzenia takie usunięcie zjawisk samokształceniowych z zakresu zjawisk wychowawczych wtedy tylko byłoby usprawiedliwione, gdyby się okazało że struktura psychiczna procesów biorących udział w samokształceniu i w kształceniu przez innych jest zupełnie różna.